bee-keeperCầu ong là bộ khung xương của đàn ong — đó là nơi nuôi ấu trùng/nhộng và lưu trữ mật cùng phấn hoa. Ong tự xây cầu từ tuyến sáp, và điều đó tốn của chúng rất nhiều: để làm ra một ký sáp, chúng đốt hết vài ký mật. Vậy nên hãy đối xử với cầu ong một cách cẩn trọng, nhưng đừng mê tín — nó là vật liệu làm việc và phải được làm mới theo thời gian.
Cách ong xây cầu
Ong thợ non tiết sáp thành những vảy nhỏ từ các tuyến dưới bụng, rồi nhai và nhào nặn chúng thành những ô lục giác hoàn hảo. Việc xây cầu cần một bầy ấm áp và một dòng mật mạnh hoặc việc cho ăn — nó diễn ra nhanh nhất vào đỉnh điểm phát triển mùa xuân. Cầu mới có màu nhạt, gần như trắng và giòn; theo thời gian nó sẫm dần từ vàng, sang nâu, đến gần như đen.
Có chân tầng hay không chân tầng
Phần lớn người nuôi ong để ong xây cầu trên chân tầng — một tấm sáp mỏng (hoặc nhựa) dập sẵn hoa văn các ô, gắn vào cầu ong. Nó cho ong một hướng đi, nên chúng xây cầu ong thợ phẳng trong mặt phẳng của khung.
- Có chân tầng — cầu đều, phẳng, dễ thao tác và quay mật, với khoảng cách giữa các cầu đúng chuẩn
- Không chân tầng — ong tự chọn kích thước ô và xây nhiều cầu ong đực hơn; rẻ hơn và tự nhiên hơn, nhưng cần thao tác nhẹ nhàng để cầu mới không gãy rời
Cả hai cách đều hiệu quả. Nếu bạn mới bắt đầu, chân tầng giúp công việc dễ dàng hơn.
Cầu ong tốt và xấu trông ra sao
Cầu tốt thì phẳng, nằm trong mặt phẳng của khung, với các ô ong thợ ngay ngắn và không có lỗ lớn hay chỗ phình. Cầu xấu bạn nhận ra qua những dấu hiệu gây hại cho sức khỏe của đàn:
- Cầu lượn sóng hoặc xiên vẹo nối từ khung này sang khung khác (cầu thừa hoặc cầu chéo)
- Cầu đầy những ô bị làm sâu, kéo dài — thường là dấu hiệu của một ong chúa kém hoặc chúa đẻ trứng đực
- Cầu mốc, có mùi hôi, hoặc cầu còn xác ấu trùng/nhộng chết
Vì sao và bao lâu nên thay cầu cũ một lần
Cầu cũ, đen là gánh nặng ẩn lớn nhất của một trại ong. Qua nhiều năm, các ô hẹp dần do kén tích tụ, nên ong nở ra trong đó cứ nhỏ dần. Quan trọng hơn, sáp hấp thụ và giữ lại dư lượng thuốc, thuốc trừ sâu và tác nhân gây bệnh (bào tử nosema, thối ấu trùng/nhộng kiểu Mỹ và nhiều thứ khác).
- Thay cầu cũ nhất của bạn mỗi năm — hãy nhắm tới việc không cầu nào còn dùng quá khoảng ba năm
- Loại bỏ những cầu đã hoàn toàn đen, gãy hoặc hư hỏng, kể cả khi còn mới hơn
- Dễ nhất là vào mùa xuân: đẩy cầu cũ ra mép vùng ấu trùng/nhộng và thay nó bằng chân tầng trong lúc đàn đang xây dựng
Các loại ô: ong thợ và ong đực
Ong xây hai kích thước ô chính. Ô ong thợ nhỏ hơn và chiếm phần lớn cầu — ong thợ được nuôi trong đó, mật và phấn hoa cũng được trữ ở đó. Ô ong đực lớn hơn, với nắp vòm, dùng để nuôi ong đực. Một ít cầu ong đực là bình thường và thậm chí hữu ích: một cầu ong đực có thể làm một cái bẫy ve varroa có chủ đích, vì ve sinh sản dễ dàng trong ấu trùng/nhộng ong đực.
Bảo quản cầu và bảo vệ nó khỏi sâu sáp
Cầu đã xây là một kho báu — nó giúp ong tiết kiệm hàng tuần làm việc. Nhưng cầu trống bên ngoài thùng bị sâu sáp tấn công, ấu trùng của loài này khoét xuyên qua và phá hủy cầu, đặc biệt là cầu sẫm màu từng có ấu trùng/nhộng.
- Bảo quản cầu ở nơi mát, có ánh sáng và thoáng khí — sâu sáp ghét ánh sáng và không khí lưu chuyển
- Cầu mới, màu nhạt ít hấp dẫn sâu sáp hơn nhiều so với cầu cũ, sẫm màu
- Để bảo quản lâu hơn, hãy cấp đông các cầu trong 24–48 giờ để diệt trứng và ấu trùng của sâu sáp
- Tránh băng phiến và các hóa chất khác đọng lại trong sáp và mật
Nấu chảy và tái sử dụng sáp ong
Đừng vứt bỏ cầu cũ, nắp sáp khi quay mật hay những mẩu cầu thừa — hãy nấu chảy chúng thành sáp. Nấu sáp bằng hơi nước, trong nồi nấu năng lượng mặt trời, hoặc trong nước (đừng bao giờ nấu trên lửa trực tiếp, vì nó dễ cháy). Sáp sạch được dùng làm chân tầng mới, nến hoặc mỹ phẩm. Nhiều người nuôi ong đổi sáp của mình lấy chân tầng làm sẵn — chỉ giao dịch với các nhà chế biến uy tín, vì chân tầng cũng có thể mang mầm bệnh và dư lượng.
Cầu ong là kho hàng sống của trại ong bạn — trong ứng dụng bạn có thể theo dõi tuổi cầu và cầu đã xây theo từng thùng ong, nên bạn luôn biết cầu nào đã đến lúc cần loại bỏ.