bee-keeperAls er één ding is dat bepaalt of je volk sterk, rustig en productief wordt, dan is het de koningin. Een oude, aftakelende of slecht bevruchte koningin geeft zwak broed, een nerveus volk en een schrale oogst. Daarom zeggen ervaren imkers: je houdt geen bijen, je teelt koninginnen.
Hoe je haar herkent
De koningin is langer en slanker dan de werksters, met een langgerekt achterlijf dat tot voorbij de vleugelpunten reikt. Ze beweegt langzamer en beheerster, en de werksters vormen vaak een kring om haar heen, met de kop naar haar toe gericht (dit noemt men haar “hofstaat”). Je vindt haar het gemakkelijkst op de raat met de versste eitjes, midden in het broednest. Tip: zoek eerst naar eitjes — als er eitjes zijn, is de koningin er ook, ook al zie je haar niet.
Merkkleuren van de koningin per jaar
Zodat de imker weet hoe oud een koningin is, wordt ze gemerkt met een gekleurde stip op haar borststuk. De kleur herhaalt zich volgens internationale afspraak in een cyclus van vijf jaar:
- 2026 — wit
- 2027 — geel
- 2028 — rood
- 2029 — groen
- 2030 — blauw
Merken bespaart je tijd en spaart je rug: in plaats van de koningin telkens te zoeken en te bekijken, vertelt één blik je hoe oud ze is.
Tekenen dat er iets mis is
Moerloosheid is een noodgeval. Je herkent het aan:
- Geen eitjes of jong broed, terwijl het volk onrustig is en “ruist”
- Veel darrenbroed verspreid in werksterscellen (een teken van eierleggende werksters)
- Meerdere open moerdoppen die het volk wanhopig optrekt
Trek bij een vermoeden van moerloosheid geen overhaaste conclusies — geef het volk een raat met open broed uit een ander volk. Trekken ze daarop moerdoppen, dan zijn ze echt moerloos.
Wanneer en hoe je de koningin vervangt
Vervang de koningin elke 1 tot 2 jaar voor de beste opbrengst en de minste zwermneiging. Doe dit in de warme helft van het seizoen, wanneer er darren en dracht zijn. Het proces in het kort: zoek de oude koningin op en verwijder haar, wacht een paar uur tot het volk “merkt” dat ze weg is, en zet dan de nieuwe koningin in met een kooitje met voer, zodat de bijen haar geleidelijk accepteren. Geduld is hier alles — haar te snel invoeren leidt tot afwijzing.
Een tip uit de praktijk
Houd van elke koningin de leeftijd bij. In de app voer je per kast het jaar van de koningin in, en de merkkleur wordt voor je berekend op basis van de cyclus — zo zie je gedurende het seizoen eenvoudig welke koningin aan vervanging toe is, zonder dat je alles uit je hoofd hoeft te onthouden.